[ ديوان عراقى ] مقدمهء ديوان حمد بىحد و مدح بىعد مر حضرت احدى و جناب صمدى را كه به يك اشارت « كن » موجودات را از مكمن كون در صحراى عالم ظاهر كرد و اجناس و اصناف كائنات با ديد آورد و بعد از آن از خزانهء « أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى » « 1 » هر يك را از آحاد كائنات و افراد ممكنات از جامه خانهء فضل و افضال لباسى مخصوص كرامت كرد و بكمال قدرت ارواح را با اشباح اتصال داد و از امتزاج اركان عناصر و اختلاط جواهر علوى و سفلى سه جنس مولود ، كه آن معادن و نبات و حيوانست ، موجود كرد و از مجموع انواع حيوان انسان را بشرف عقل و مرتبت معرفت و فضيلت نطق اختيار كرد و بموجب « وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا » « 2 » در خوب‌ترين خلعتى نيكوترين كسوتى بيافريد ، كه « لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ » « 3 » . پس او را بر عالم محسوس اطلاع داد . چشمهء بينايى از چشمهء چشمش روانه گردانيد ، بلبل زبان را در دهانش گويا كرد ، عندليب ثنا را بر اغصان لبانش بنوا آورد ، و قله دماغش را بنور عقل بياراست ، حقهء مفكره‌اش بجواهر افكار بپيراست ، مذكره‌اش را به وزيرى بنشاند ، مخيلهء او را بر تخت استيفا قرار داد ، حافظه‌اش را به محافظهء مكتسبات علوم منسوب كرد ، « ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ » « 4 » و تحف تحيات نامعدود و صلوات نامحدود با شرف نسبت و اعدل قسمت [ نثار ] خواجهء كائنات و فهرست موجودات ، خاتم انبيا محمد مصطفى و ياران باصفا و بر اهل او باد .

--> ( 1 ) سورة طه آيهء 25 ( 2 ) سورة الاسرى آيهء 72 ( 3 ) سورة التين آيهء 4 ( 4 ) سورة الانعام آيهء 96